Ravelijnlezing 2012 door de Commissaris van de Koningin in Zeeland, Karla Peijs

Dames en heren,

Allereerst wil ik de inwoners en de bestuurders van Bergen op Zoom van harte feliciteren met de 800ste verjaardag van hun prachtige stad. U bent daarmee 5 jaar ouder dan de stad Middelburg, die in 1217 stadsrechten kreeg. Vandaag eten we dus 3 ´A´s: Ansjovis, Asperges en Aardbeien, over 5 jaar verwachten wij u natuurlijk allemaal in Middelburg om te genieten van 3 'Zetten':de Zeeuwse Zilte Zaligheden. En u hoeft van mij geen 5 jaar te wachten, eerder mag ook.

Bergen op Zoom en Zeeland kunnen terugkijken op een lange, gezamenlijke geschiedenis.

En ik vrees dat we in die lange geschiedenis niet altijd de beste vrienden waren. Denkt u maar aan de conflicten over de afbakening van visrechten, de felle concurrentie over stapelrechten en over het recht van voorlading op goederen met bestemming Antwerpen. Of wat dacht u van de Tol van Yersekeroord die kooplieden en schippers moesten betalen als zij via de Zeeuwse binnenwateren van en naar West-Brabant voeren.

Het boterde dus misschien niet altijd, maar dit Ravelijn is nou bij uitstek een historisch bewijsvan de goedeverhoudingen tussen mijn provincie en Bergen op Zoom. De vestingwerken van Bergen op Zoom waren er namelijk niet alleen voor de stad zelf, maar dienden ook om Zeeland te verdedigen.

Ik moet daarbij helaas wel constateren dat die verdediging een wisselend succes was. Dat geeft niks,want ik twijfel er niet aan dat Bergen op Zoom erg zijn best heeft gedaan. Maar ik kom op die verdedigingaan het eind van mijn speech nog wel even terug. En succes of geen succes, het neemt niet weg dat dit vestingwerk een uitstekende plek is om ons gemeenschappelijk belang in de Deltaregionog eens te benadrukken.

Een centrale vraag daarbij vandaag is wat overheid, onderwijs en ondernemers, de drie ´O´s (weer drie…), kunnen, of in een meer dwingende variant,moeten doen om de Vlaams-Nederlandse Delta verder te ontwikkelen in een logistieke en economische topregio.

Ik heb het dus over de regio die zich uitstrekt van Rotterdam in het noorden, de Drechtsteden en West-Brabant in het oosten, de Vlaamse steden Antwerpen, Gent en Brugge in het zuiden en Zeeland in het westen. (Klik naar kaart met schil). Een regio die zich kenmerkt door zijn sterk watergerelateerde economie,in termen van de havens, industrie, energie, logistiek, zilte landbouw, aquacultuur, veiligheid, natuur, toerisme en recreatie. Een regio die niet voor niets wordt omschreven als de maritieme toegangspoort naar Europa.

Wat is nodig om deze regio verder te ontwikkelen in een logistieke en economische topregio en welke rol spelen de drie 'O's daarin? Ik wil de volgende sprekers, die elk één van deze 'O's vertegenwoordigen wel een voorzetje geven:

  • de overheden zijn onder meer verantwoordelijk voor het op orde brengen van de infrastructuur. Daar wordt op dit moment fors in geïnvesteerd: de aanleg van de A4, de realisering van de zeesluis, de aanleg van de Seine-Nordverbinding en de realisering N62 met de Sluiskiltunnel;
  • de ondernemers moeten, mede hierdoor, uitdagingen zien om te investeren in dit gebied en naar het voorbeeld van de bio-gebaseerde bedrijvigheid de topsectoren te ontwikkelen;
  • het onderwijs moet zich sterk richten op de arbeidsmarkt, die voor de ontwikkeling van deze topsectoren nodig is.

 

Dat is de voorzet, nu moet u scoren.

Iedere 'O' speelt zijn rol, maar essentieel, een basisvoorwaarde zelfs, is een gedeelde, gezamenlijke strategie. Dat is het kader waarin die verschillende rollen maximaal tot hun recht komen.

Er zijn verkenningen en er zijn analyses, maar op dat punt valt nog veel te winnen en daaraan kunnen, en daarmee bedoel ik 'moeten', zowel overheden, ondernemers en onderwijsinstellingen hun bijdrage leveren.

Dat er nog veel te winnenvalt, heeft verschillende oorzaken. Ik noem er een paar, in willekeurige volgorde:

In Nederland is de Deltaregio nog geen identiteit. Het algemeen heersende beeld van Nederland is dat het uit 2 delen bestaat: de Randstad en de rest. En dit betekent dat de Deltaregio vaak helemaal niet als logische eenheid wordt herkend. Rotterdam en de Drechtsteden worden tot de Randstad gerekend.Kijkt u maar naar ontwikkeling van de metropoolregio Den Haag - Rotterdam. Zeeland hoort met West-Brabant tot 'de rest', een ander woord voor 'periferie', en de Vlaamse steden liggen (ver weg) in het buitenland.Vergis u niet, deze beelden zijn zeer richtinggevend voor (nationale)investeringen in de  economie en infrastructuur.

Daarnaast bestaat er nog altijd een gevoel van concurrentie, tussen wat ik maar noem de noord- en de zuidvleugel van de Deltaregio. Lokale economische belangen kunnen daardoor domineren.Er is op zich niks mis met concurrentie, het stimuleert de ondernemingszin en bevordert ons innoverend vermogen. Maar we moeten oppassen dat het niet in de weg staat van gemeenschappelijke logistieke en economische oplossingen waar de gehele regio van profiteert.

Ook ervaren velen nog steeds culturele verschillen tussen Nederland en Vlaanderen, die een gezamenlijke strategie in de weg kunnen staan. De Belgische filosoof Paul Wouters heeft van 'de Belg' en 'de Nederlander'in het verleden wel eens gezegd:

De Belg is katholiek, buigzaam, gul en kleurrijk, extravert, geurend naar wierook. De Nederlander is calvinistisch, scherp, principieel, schraperig en saai, introvert, met de geur van schoonmaakmiddel.”

Dat klinkt misschien een beetje ouderwets, maar de ingenieur (de Nederlander) en de bricoleur (de Belg) verschillen nu eenmaal van aanpak en dat kan weleens leiden tot wederzijds onbegrip.En dat terwijl die culturele verschillen natuurlijk juist een meerwaarde in de samenwerking kunnen zijn, door het goede van beide te verenigen.

Deze hobbels, als ik ze zo mag noemen, op weg naar een echte gezamenlijke strategievoor de Deltaregio verdienen onze actieve aandacht. Want die strategieis het startpuntvoor de samenwerking die nodig is om het enorme potentieel van onze Deltaregio volledig te benutten.

Die gezamenlijke strategie is nodig vooreen samenhangende aanpak van de velegewenste acties,waarover u overigens in allerlei uitstekende rapporten kunt lezen, zoals 'De Logistieke Delta Rotterdam – Antwerpen' en 'De Vlaams – Nederlandse Delta in 2040', waaraanonder meer één van de volgende sprekers, de heer ThierryVanelslander heeft meegewerkt.

Die gezamenlijke strategie is nodig voor een samenhangende oplossing van de knelpunten (de 'missing links') in het weg-, spoor- en binnenvaartnetwerk, voor de juiste investeringen op de juiste plaats, zodat echt een gezamenlijk netwerk met multimodale knooppunten en daarbij passende dienstverlening kan ontstaan.

Die gezamenlijke strategie is nodig voor de verbetering van de fiscale en sociale regelgevingvoor grensarbeiders, voor de vereenvoudiging van vergunningsprocedures bij grensoverschrijdende projecten, voor het wegnemen van andere grensbarrières zoals importheffingen.

Die gezamenlijke strategie is nodig voor het creëren van draagvlak onder de bevolking van de Deltaregio, voor de versterking van de identiteit van de Delta, zodat mensen hier willen komen leren, wonen en werken, en voor een gezamenlijke marketing van de regio.

En zo kan ik nog wel even doorgaan. U kunt het ook nalezen in de rapporten die ik net noemde.

Dames en heren,

Het is hoog tijd dat we beseffen dat we in de Deltaregio goud in handen hebben. Want als dat besef echt doordringt, dan zijn we ook in staat om de genoemde hobbels te nemen. Dan liggen Gent en Antwerpen niet meer (ver weg) in het buitenland, dan kijkt Rotterdam niet meer naar het noorden en dan krijgen we in Den Haag (en Brussel) ook ons deel.

Onlangs las ik in een nieuwsbrief (mei 2012) dat de regio West-Brabant door een panel van 20 experts is uitgeroepen tot de belangrijkste logistieke hotspot van Nederland. De regio bekleedt een koppositie als het gaat om: de aanwezigheid van goede infrastructuur, de beschikbaarheid van grond en panden, de medewerking van overheid en gemeenten en de beschikbaarheid van personeel en opleidingen. Eén kritische noot in dat artikel: de regio moet een bredere visie ontwikkelen.

We hebben goud in handen, maar we moeten het zien. Een goed voorbeeld dat we goud in handen hebben, is de krachtige ontwikkeling van de bio-gebaseerde economie in de Delta.

Onze Delta biedt voortreffelijke kansen om deze sector verder uit te bouwen door een unieke combinatie van logistieke infrastructuur,bedrijvigheid en kennis. We beschikken over meerdere diepzeehavens en in 2020 hebben we eindelijk een tweede zeesluis in Terneuzen. De havens hebben prima achterlandverbindingen: buisleidingen, spoor-, weg- en waterverbindingen. Dankzij de Seine-Nord verbinding ligt Zeeland op het kruispunt van de toekomst: van diep vaarwater (West – Oost) en de binnenvaartverbinding Rotterdam – Parijs. Binnenvaartschepen kunnen op die route straks per schip meer dan 10 keer zoveel vracht vervoeren als nu. Ons nu al groteachterland wordt qua aan- en afvoermogelijkheden dus nóg groter.

Veel toonaangevende bedrijven in agrofood en chemie zijn gevestigd in de Delta. Bedrijven die werken aan de toekomst en overschakelen naar groene grondstoffen en duurzame energie en die bedrijfsprocessen clusteren.

En de Deltaregio beschikt over verscheidene kennis- en onderwijsinstellingen die hun sporen op het vlak van 'cleantech' en groene economie hebben verdiend. De universiteit van Gent, Bio Base Europe (de pilot plant in Gent en het trainingscentrum in Terneuzen die beide op 11 juni door Kris Peeters en Maxim Verhagen zullen worden geopend), Imares in Yerseke, Greenbridge Oostende, om er maar een paar te noemen. 

De basis is er. We – en dan bedoel ik alledrie de 'O'-s – moeten de kansen alleen grijpen. Op basis van een goede visie en strategie voor de gehele Deltaregio.

Zo'n visie en strategie zijn niet alleen belangrijk voor de verdere profilering en marketing van de regio; het is ook een toetsingsinstrument, zodat we als regio de juiste beslissingen nemen en de juiste investeringen doen. Zodat we onze acties in samenhang kunnen plannen en uitvoeren. Zodat we als regio goede aansluiting vinden bij het Europese TEN-T netwerk en Europese mogelijkheden voor investeringen optimaal benutten om onze logistieke positie te versterken.

In Zeeland hebben we nu zo'n visie ontwikkeld. Een visie die uitdrukking geeft aan onze identiteit, die gelijk onze kracht is. Zeeland is 'Land in Zee': dé logische plek voor kust- en watergerelateerde industrie, bedrijvigheid en energie. Dé meest voor de hand liggende plek voor wonen en levenaan het water, leren over het water en werken met het water. Iedereen begrijpt dat, iedereen herkent dat. Het is een visie die gelijk mede de basis vormt voor onze economische agenda.

Misschien moeten we iets dergelijks ook voor de Deltaregio als geheel ontwikkelen. Een Delta-identiteit, die een eind maakt aan oude beelden als 'de Randstad en de rest' en aan culturele stereotiepen.

We zitten niet stil. In mijn voorzet zei ik al iets over de forse investeringen in de infrastructuur. Ook hebben we als Zeeland samen met West-Brabant een visie en strategie voor de bio-gebaseerde economie, getiteld 'Zuidwest-Nederland, "agro meetschemistry"'. En we zien dat provincies, bedrijven en andere organisaties in de Euregio Scheldemond en in de Vlaams-Nederlandse Delta steeds meer overtuigd zijn dat samenwerking op dit gebied loont. Dat besef is steeds belangrijker, zodat gezamenlijk een vuist kan worden gemaakt, in Europa en op wereldschaal. Er wordt aan een algemene, gezamenlijke strategie gewerkt.

Regionale overheden pakken dit op in de Samenwerking Vlaams-Nederlandse Delta en het nationale niveau is betrokken in een Vlaams-Nederlandse denktank.

Onze uitgangspositie is uitstekend, de kansen liggen voor het grijpen, er is hoop voor de toekomst.

Dames en heren,

Met die positieve noot sluit ik graag af, maar ik had u beloofd nog even terug te komen op de verdedigingswerken rond Bergen op Zoom en het wisselende succes daarvan, ook voor Zeeland.

We staan hier op het Ravelijn, dat deel uitmaakt van de West-Brabantse Waterlinie. Het grootste vestingwerk van die linie is het fort De Roovere. Dat ligt noordelijker, bij Halsteren en aan de A4. Dat fort is nu eigendom van de gemeente Bergen op Zoom en is in de afgelopen jaren in zijn oude luister hersteld. Vanaf 2010 is de oude waterlinie weer zichtbaar in het landschap, vooral dankzij de inspanningen van oud-burgemeester (van Bergen op Zoom) Ans van den Berg en de Zeeuw Jan Sinke.

Zeeland heeft in het verleden veel belang gehad bij die West-Brabantse waterlinie.  En fort De Roovere ligt ook nu nog aan de belangrijkste ontsluitingsas van Zeeland, de A4. Aan de realisering van die A4 wordt op dit moment hard gewerkt en Zeeland heeft daar ook een financiële bijdrage aan geleverd.

Nu heb ik gemerkt dat aan dat fort nog iets essentieels ontbreekt. Er staan namelijk geen kanonnen op.

Dat kan natuurlijk niet. Net als in het verleden moeten Zeeuwse investeringen en belangen buiten de provinciegrens worden verdedigd.Ook in de toekomst. Daarom wil ik de gemeente Bergen op Zoom, namens de provincie Zeeland, een historisch kanon aanbieden.

Nu was dat kanon me net even te zwaar om mee te nemen, maar over de restauratie en de wijze van transport worden op dit moment afspraken gemaakt. Ik stel voor dat de fysieke, feestelijke overdracht plaatsvindt zodra het kanon op zijn nieuwe plek kan worden gezet. En daarmee sluit ik dan nu echt af.Ik dank u voor uw aandacht.